Demokratik Toplum Partisi'nin kapatılmasıyla kendisinden sıkça bahsettiren , Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi - "Herri Batasuna" Kararı ve Düşündürdükleri.

İnsan Hakları Avrupa Mahkemesinin (İHAM) Refah Partisi kararı o dönemde çok tartışıldı. Bu karar sadece bir oy farkı ile kritik bir biçimde alınmış, Mahkeme, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesine (İHAS) aykırılığı iddiası ile önüne gelen siyasi parti kapatma kararlarında ilk kez Türkiye’yi haklı bulmuş ve Sözleşmeye aykırılık bulunmadığına karar vermişti.

RP kararı ile, İHAM , “ırkçı düşünceye” uygulanan yasağa , “ radikal siyasal İslam”ı da katarak ifade ve örgütlenme özgürlüğünün önüne yeni bir yasak alan daha eklemiş oldu. Bu karar doktrinde çok eleştirildi. Davacıların büyük mahkemeye başvurması halinde kararın bozulabileceğine inananların sayısı az değildi. Bu inancı besleyen düşünce, mahkemenin o güne kadar parti kapatma davalarını ele alırken , örgütlenme özgürlüğümü düzenleyen 11.maddeyi , ifade özgürlüğüne ilişkin 10. Madde ile birlikte.değerlendirmesiydi. Mahkeme’nin önceki içtihadı şöyleydi:

“1. Demokrasiye zarar vermediği sürece, bir partinin ortaya koyduğu siyasal programın, devletin mevcut ilkeleri ve yapısıyla uyuşmaması, demokrasiyle de uyuşmayacağı anlamına gelmez.

“2. Partinin hukuka aykırı olmayan ve barışçıl ifadeler görüntüsü altında gerçek amacını gizlediğine ilişkin bir delil bulunmadıkça bu ifadelerin samimiyetinden kuşku duyulmaması gerekir.

“3. İfade özgürlüğü, sadece hoşa giden veya zararsız veya ilgilenmeye değmez haber ve düşünceleri için değil, aykırı gelen, dehşete düşüren , veya rahatsız eden haber ve düşüncelere de uygulanması gerekir”.

Büyük daire de, bazılarının beklentisinin aksine, kararı bozmak şöyle dursun, oy birliği ile onadı. Bu kez de Büyük Daire’nin 13 Şubat 2003 tarihli kararın, “” Eylül’ün gölgesinde kaldığı dile getirildi. Büyük Daire’nin kararını konjonktürel bulanlar bu yüzden çok da haksız değillerdi. Fakat şimdi Batasuna kararı ile bu kuşkuların da büyük ölçüde dağılmış olduğu söylenebilir.

Batasuna Kararı

Kamuoyunda” Batasuna Kapatma Davası” olarak da bilinen bu dava, gerçekten Herri Batasuna, Euskal Herritarrok ve Batasuna adlı birbiri ardına kurulan üç siyasi partinin yasa dışı ilan edilmeleri ve fesihlerine ilişkindir. Dava’nın esası , “ bu partilerin, yasadışı ayrılıkçı terör örgütü ETA’nın uzantıları ve örgütün terör eylemleriyle ulaşmaya çalıştığı amacı siyasi yoldan gerçekleştirmek için araç olarak kuruldukları” iddiasına dayanmaktadır. Dava İspanyol Yüksek Mahkemesince 27.03.2003 tarihinde karara bağlanmıştır. Kararın gerekçesinde, parti yönetiminde bulunanlarla üyelerinin, ETA terör örgütü ile organik bağlarının bulunması, partilerin terör eylemlerini açıkça mahkum etmekten kaçınmaları,” yasal olan ya da olmayan her yoldan mücadelemizi sürdüreceğiz” yollu beyanları, terörü destekleyen afişler asmaları, devlete karşı halkı mücadeleye kışkırtmaları olgularına dayanılmıştır. Yüksek Mahkemenin verdiği, bu partilerin yasadışı ilan edilmeleri ve feshine yönelik bu kararı, Anayasa Mahkemesince de onanmıştır. Karara karşı İHAM’ye başvuru yapılmış ve Sözleşmenin siyasal parti kurma özgürlüğünü düzenleyen 11. Maddesi ile düşünce özgürlüğüne ilişkin 10. Maddesinin ihlal edildiği ileri sürülmüştür.

Ağustos 2009 - Güncel Hukuk

Prof. Dr. Mustafa KOÇAK

Okan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dekanı